Sağlıklı Çocuk İzlemi ve Aşı Takvimi

Neden hasta değilken de kontrole gidilir?

Sağlıklı çocuk izlemi; büyümenin ve gelişimin yaşa uygun ilerlediğini doğrulamak, beslenme ve uyku düzenini gözden geçirmek, aşıları zamanında tamamlamak ve henüz belirti vermemiş sorunları erken yakalamak için yapılır. Demir eksikliği, işitme ve görme sorunları, gelişim geriliği, kalça çıkığı, skolyoz ve büyüme duraklaması gibi durumların çoğu, aile fark etmeden önce bu kontrollerde saptanır.

Kontroller ne sıklıkta yapılır?

Kabul gören izlem şeması, ilk yılda sık, sonrasında seyrelen bir aralık izler:

• Yenidoğan dönemi: Taburculuktan sonraki ilk 3–5 gün içinde ilk kontrol
• İlk 6 ay: Ayda bir
• 6–12 ay: Yaklaşık 2 ayda bir
• 1–2 yaş: 3–6 ayda bir
• 2 yaş sonrası: Yılda bir

Bu aralıklar; erken doğum, kronik hastalık, büyüme sorunu veya beslenme güçlüğü gibi durumlarda çocuğa göre sıklaştırılır.

Kontrolde neler değerlendiriliyor?

1. Büyüme. Boy, kilo, baş çevresi ölçülür ve DSÖ büyüme eğrileri üzerinde persentil olarak işaretlenir. Tek bir ölçümden çok, eğrinin seyri anlamlıdır: kendi kanalını izleyen bir çocuk, düşük persentilde olsa bile genellikle sorunsuzdur; kanal değiştirerek düşen bir çocuk ise incelenmelidir.
2. Gelişim. Motor, dil, sosyal ve düşünme–öğrenme basamakları sorgulanır. Amerikan Pediatri Akademisi 9., 18. ve 30. aylarda belirli sorularla yapılan gelişim taraması, 18. ve 24. aylarda otizm taraması önerir.
3. Beslenme. Emzirme durumu, ek gıdaya geçiş, günlük süt miktarı, demir ve D vitamini desteği, yemek seçme davranışı.
4. Aşılar. Takvimin tam olup olmadığı kontrol edilir, eksikler için yakalama şeması planlanır.
5. Muayene. Kalp, akciğer, karın, kalça, genital muayene; yaşa uygun olarak görme, işitme, diş ve duruş değerlendirmesi.
6. Aileye özel başlıklar. Uyku, ekran, kaza güvenliği, kardeş uyumu, kreşe uyum ve ailenin gündeminde ne varsa.

Aşı takvimi

Türkiye'de Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) 1985'ten bu yana yürütülmektedir ve çocukluk dönemi aşı takvimindeki tüm aşılar ücretsizdir. Takvim, 13 hastalığa karşı koruma sağlar: difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, hepatit B, hepatit A, Hib (Haemophilus influenzae tip b), tüberküloz, kızamık, kabakulak, kızamıkçık, suçiçeği ve pnömokok.

Aşı takvimi zaman zaman güncellenir — örneğin beşli karma aşıya hepatit B eklenerek altılı karma aşı (DaBT-İPA-Hib-HepB) programa dahil edilmiştir. Güncel takvimi her zaman Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı'ndan doğrulamanız önerilir: asi.saglik.gov.tr.

Takvimdeki aşıların yanı sıra, aile ile konuşularak değerlendirilen ek aşılar da vardır (rotavirüs, meningokok, mevsimsel grip aşısı gibi). Bunlar çocuğun yaşı, risk durumu ve ailenin tercihine göre ele alınır.

D vitamini ve demir desteği

T.C. Sağlık Bakanlığı programı kapsamında:

• D vitamini: Doğumdan itibaren 1 yaşına kadar tüm bebeklere günde 400 IU (3 damla) — kemik yumuşaması (raşitizm) hastalığının önlenmesi için, ücretsiz.
• Demir: 4. aydan itibaren 1 yaşına kadar damla şeklinde destek; 9. ayda kan sayımı ile kontrol.