Büyüme, Gelişme ve Beslenme

Persentil (boy–kilo eğrisi) ne demek?

Persentil (boy–kilo yüzdelik dilimi), çocuğunuzun boyunun ve kilosunun aynı yaştaki 100 çocuk arasında nerede durduğunu gösteren bir sıralamadır. Örneğin 25. persentildeki bir çocuk, aynı yaştaki 100 çocuktan yaklaşık 25'inden daha kısa/hafif, 75'inden daha uzun/ağırdır.

Ek gıdaya geçiş

Ek gıdaya genellikle 6. ayda başlanır. Bebeğin hazır olduğunun işaretleri: desteksiz ya da az destekle oturabilmesi, başını dik tutabilmesi, ağzına götürdüğü şeyi dille dışarı itme refleksinin azalması ve yemeğe ilgi göstermesi.

• Yeni besinler birer birer, 2–3 gün arayla denenir — böylece bir tepki olursa hangi besinden kaynaklandığı anlaşılır.
• Kıvam yavaş yavaş artırılır; 8–10. aylarda parmak besinlerine (elde tutulup yenebilen küçük parçalar) geçilir. Kıvam geçişinin gecikmesi, ileride yemek seçme davranışını artırabilir.
• 1 yaşına kadar bal verilmez (bebek botulizmi riski nedeniyle).
• Yemeklere tuz ve şeker eklenmez. Şekerli içecekler ve meyve suları önerilmez.
• Boğulma riski nedeniyle bütün fındık–fıstık, üzüm tanesi, sert havuç dilimleri gibi besinler küçük çocuklara bütün halde verilmez.
• Alerji yapıcı besinleri (yumurta, fıstık gibi) geciktirmek gerekmez; diğerleri gibi sırayla denenir.

“Çocuğum hiçbir şey yemiyor”

1 yaşından sonra büyüme hızı doğal olarak yavaşlar; bebeklikteki iştah da buna paralel azalır. 2–5 yaş arasında yemek seçme çok yaygındır ve çoğu çocukta geçicidir. Şu yaklaşım işe yarar:

• Görev paylaşımı: Ne yemek verileceğine ve ne zaman verileceğine aile karar verir; ne kadar yiyeceğine çocuk karar verir.
• Öğün aralarında sürekli atıştırmayı ve şekerli içecekleri kesmek, ana öğün iştahını belirgin artırır.
• Günlük süt tüketiminin 500 ml'yi aşmaması; fazla süt hem tok tutar hem de demir emilimini azaltır.
• Yemeği ödül ya da ceza aracı yapmamak, zorla yedirmemek.
• Yeni bir besin kabul edilene kadar defalarca (bazen 10–15 kez) sunmak gerekebilir.
• Yemek sırasında ekran açık olmaması.

Büyüme eğrisi normal seyrediyorsa, "az yiyor" endişesi çoğu zaman gereksizdir. Kilo alımı duraklamışsa ya da çocuk kendi çizgisinden aşağı kayıyorsa değerlendirme gerekir.

Demir eksikliği

Türkiye'de çocuklarda en sık görülen beslenme eksikliğidir. Yalnızca kansızlık yapmaz; iştahsızlık, çabuk yorulma, huzursuzluk, dikkat dağınıklığı ve sık enfeksiyon ile de kendini gösterebilir. Bebeklere Sağlık Bakanlığı programı kapsamında 4. aydan 1 yaşına kadar demir damlası verilir ve 9. ayda kan sayımı ile kontrol edilir. Bir yaşından sonra kırmızı et, kurubaklagil ve yeşil yapraklı sebzelerin düzenli tüketilmesi önemlidir; C vitamini içeren besinlerle (limon, portakal, biber) birlikte alınması emilimi artırır.

D vitamini

Kemik gelişimi için gereklidir; eksikliği kemiklerin yumuşamasına (raşitizm) yol açar. Sağlık Bakanlığı programı kapsamında doğumdan 1 yaşına kadar tüm bebeklere günde 400 IU (3 damla) ücretsiz verilir. Bir yaşından sonra da kapalı giyinen, güneşten az yararlanan ya da kilolu çocuklarda eksiklik açısından değerlendirme sürer.