Çocuklarda Ateş: Kaç Derece Tehlikeli?
Çocuklarda ateş kaç dereceden sonra tehlikeli, evde ateş nasıl düşürülür ve hangi belirtilerde vakit kaybetmeden acile gidilmeli? Ateşin belirtileri, ateş düşürücü kullanımı ve ailelerin en çok merak ettiği sorular.
Ateş, ailelerin çocuk doktoruna en sık başvurma nedenidir. Oysa ateşin kendisi bir hastalık değil, vücudun enfeksiyonla savaştığını gösteren bir belirtidir. Asıl önemli olan derecenin kaç olduğu değil, çocuğun genel olarak nasıl göründüğüdür.
Ateş kaç derecedir?
Koltuk altından ölçülen 38 °C ve üzeri ateş kabul edilir. Kulaktan veya alından ölçüm pratiktir ama daha az güvenilirdir; şüphe varsa koltuk altı ölçümü tekrarlanmalıdır.
En önemli kural: yaşa göre değişir
3 aydan küçük bir bebekte 38 °C ve üzerindeki ateş, evde takip edilecek bir durum değildir. Bu yaşta enfeksiyonlar hızlı ilerleyebildiği için ateş düşürücü verip beklemek yerine gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
3 aydan büyük çocuklarda ise ateşin derecesi tek başına yol gösterici değildir. 39 °C ateşi olan ama oyun oynayan, sıvı alan bir çocuk; 38 °C ateşi olan ama uyandırılamayan, halsiz bir çocuktan çoğu zaman daha iyi durumdadır.
Vakit kaybetmeden başvurmayı gerektiren belirtiler
- Uyandırılamama, aşırı halsizlik, sürekli uyuklama
- Hızlı veya zorlu nefes alma, kaburga aralarının içeri çekilmesi, morarma
- Sıvı almayı reddetme, idrar çıkışının belirgin azalması, ağız kuruluğu
- Ciltte, bastırıldığında solmayan kırmızı-mor döküntüler
- Havale (nöbet) geçirme
- Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, ışıktan rahatsız olma
- Ateşin 3 günden uzun sürmesi ya da düzeldikten sonra yeniden yükselmesi
- Aylık bebeklerde huzursuzluk, inleme tarzında ağlama
Evde ne yapılır?
Ateş düşürmenin amacı çocuğu rahatlatmaktır; termometredeki sayıyı belli bir rakama indirmek değil. Çocuk rahatsa ve sıvı alabiliyorsa, ateşi 38,5 °C olsa bile ilaç şart değildir.
- Bol sıvı verin. Ateş sırasında sıvı kaybı artar. Su, anne sütü, ayran, sulandırılmış meyve suyu uygun olur.
- İnce giydirin. Kalın örtmek ve sıkı sarmak ateşi yükseltir.
- Oda sıcaklığını normal tutun, aşırı ısıtmayın.
- Ateş düşürücüyü çocuğun güncel kilosuna göre verin. Kardeşin dozu ya da "kaşık ölçüsü" ile verilen dozlar hatalı olabilir; ilaç kutusundaki ölçekle verilmelidir.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
- Aspirin (asetilsalisilik asit) verilmemelidir. Çocuklarda Reye sendromu adı verilen, karaciğer ve beyni etkileyen ağır bir tabloyla ilişkilidir.
- Alkollü, kolonyalı veya sirkeli silme yapılmamalıdır. Etkisizdir ve cilt yoluyla emilerek zehirlenmeye yol açabilir.
- Buzlu su ile silmeyin. Titremeye yol açarak ateşi daha da yükseltebilir. Çocuk rahatsızsa ılık suyla silmek tercih edilir.
- Antibiyotiği kendiliğinizden başlatmayın. Çocukluk çağı ateşlerinin çoğu virüslere bağlıdır; antibiyotik bu durumlarda işe yaramaz.
Ateş düşürücüler hakkında
En sık kullanılan iki ilaç parasetamol ve ibuprofendir. İbuprofen 6 aydan küçük bebeklerde hekim önerisi olmadan kullanılmaz. İki ilacın dönüşümlü kullanılması rutin olarak önerilmez; doz karışıklığına ve fazla ilaç alımına yol açabilir. İlaç ve doz seçimi çocuğun yaşına, kilosuna ve varsa diğer hastalıklarına göre hekim tarafından belirlenir.
Ateşli havale (febril konvülziyon)
6 ay – 5 yaş arasındaki çocukların yaklaşık %2-5'inde ateşe bağlı havale görülebilir. İlk kez yaşandığında son derece korkutucudur, ancak çoğu birkaç dakika içinde kendiliğinden geçer ve kalıcı hasar bırakmaz.
Havale sırasında yapılması gerekenler:
- Çocuğu düz bir zemine, yan yatırın.
- Ağzına hiçbir şey sokmayın — parmak, kaşık, su dahil.
- Hareketlerini zorla durdurmaya çalışmayın.
- Süresini takip edin.
- 5 dakikadan uzun sürüyorsa 112'yi arayın. İlk havale geçiren her çocuk mutlaka değerlendirilmelidir.
Ateş düşürücü ilaçların havaleyi önlediği gösterilmemiştir; bu nedenle "havale olmasın diye" sürekli ateş düşürücü verilmesi önerilmez.
Sık sorulan iki soru
"Ateşi yüksekse hastalık ağır mı demektir?" Hayır. Ateşin derecesi ile hastalığın ağırlığı arasında doğrudan bir ilişki yoktur. Basit bir virüs 40 °C ateş yapabilirken, ağır bir enfeksiyon düşük ateşle seyredebilir. Bu yüzden çocuğun genel durumuna bakılır.
"Ateşi düşürmezsem beynine zarar verir mi?" Enfeksiyona bağlı ateşler, beyin hasarına yol açacak düzeylere kendiliğinden çıkmaz. Zarar veren şey ateşin kendisi değil, altta yatan hastalıktır.
Kaynaklar
- NICE — Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143). nice.org.uk
- American Academy of Pediatrics — Fever and Your Baby / HealthyChildren.org. healthychildren.org
- American Academy of Pediatrics — Clinical Practice Guideline: Febrile Seizures. publications.aap.org
- T.C. Sağlık Bakanlığı — Akılcı İlaç Kullanımı bilgilendirmeleri. saglik.gov.tr